Zmiany w przepisach o odpadach 2026-2027 – kalendarz
W latach 2026-2027 zaczyna działać kilka unijnych regulacji, które wpływają nie tylko na producentów i sklepy, ale pośrednio także na codzienne zakupy, naprawę sprzętu, opakowania i sposób postępowania z odpadami. Część przepisów stosuje się bezpośrednio, ponieważ ma formę rozporządzenia UE. Inne są dyrektywami i wymagają wdrożenia do prawa krajowego.
Najważniejsze daty są rozłożone od lata 2026 roku do początku 2027 roku. Warto je rozróżniać, bo samo wejście aktu w życie nie zawsze oznacza, że wszystkie jego obowiązki zaczynają działać tego samego dnia.
Co zmienia się w przepisach o odpadach w 2026 roku?
W 2026 roku zaczynają być stosowane przepisy dotyczące niesprzedanej odzieży, prawa do naprawy, opakowań, greenwashingu oraz wywozu odpadów z tworzyw sztucznych.
- 19 lipca 2026 roku – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Od tej daty duże przedsiębiorstwa objęte przepisem nie mogą niszczyć niesprzedanej odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia wymienionych w załączniku do rozporządzenia. Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są wyłączone, a dla przedsiębiorstw średnich zakaz zacznie być stosowany później.
- 31 lipca 2026 roku – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów. Był to termin, do którego państwa członkowskie miały przyjąć i opublikować przepisy wdrażające dyrektywę. W praktyce konsument powinien sprawdzać stan polskiej ustawy wdrażającej, ponieważ dyrektywa nie działa tak samo jak bezpośrednio stosowane rozporządzenie.
- 12 sierpnia 2026 roku – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, czyli PPWR. Rozporządzenie zaczęło być stosowane po okresie przejściowym. Wprowadza stopniowo nowe wymagania dotyczące opakowań, ich projektowania, ponownego użycia, recyklingu i ograniczania zbędnych opakowań.
- 27 września 2026 roku – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 dotycząca wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej. Od tej daty państwa członkowskie powinny stosować przepisy wdrażające nowe zasady dotyczące między innymi ogólnych twierdzeń ekologicznych i oznaczeń środowiskowych. W Polsce trzeba dodatkowo sprawdzić datę wejścia w życie krajowej ustawy wdrażającej, bo sama data z dyrektywy nie zastępuje krajowego aktu.
- 21 listopada 2026 roku – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów. Od tej daty zaczyna działać zakaz eksportu odpadów z tworzyw sztucznych z UE do państw, do których nie ma zastosowania decyzja OECD. Zakaz ma obowiązywać co najmniej do 21 maja 2029 roku, z możliwością późniejszego uruchomienia procedury dla państw chcących uzyskać zgodę na określonych warunkach.
Te zmiany są częścią szerszego kierunku unijnej polityki: produkt ma być dłużej używany, łatwiejszy do naprawienia, lepiej zaprojektowany pod recykling, a informacje środowiskowe mają być bardziej wiarygodne.
Ten kalendarz warto traktować jako stronę główną całego klastra zmian prawnych i wracać do niego przy kolejnych aktualizacjach przepisów.
Co zmienia się w 2027 roku?
W 2027 roku szczególnie ważne będą przepisy dotyczące baterii przenośnych, baterii stosowanych w lekkich środkach transportu oraz cyfrowych paszportów części baterii.
18 lutego 2027 roku – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii. Od tej daty zaczyna być stosowany art. 11 dotyczący możliwości usuwania i wymiany baterii przenośnych i baterii LMT.
W przypadku produktów z wbudowaną baterią przenośną zasadą ma być możliwość jej łatwego usunięcia i wymiany przez użytkownika końcowego w czasie życia produktu. Rozporządzenie przewiduje jednak wyjątki, między innymi dla niektórych urządzeń wymagających szczególnej ochrony przed wodą lub stałego zasilania ze względów bezpieczeństwa albo integralności danych.
18 lutego 2027 roku – rozporządzenie (UE) 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii. Od tego dnia każda bateria LMT, bateria przemysłowa o pojemności powyżej 2 kWh oraz bateria do pojazdu elektrycznego wprowadzana do obrotu lub oddawana do użytku ma mieć elektroniczny paszport baterii. Nie oznacza to, że od tej daty każdy mały akumulator w pilocie czy telefonie otrzyma własny paszport.
W praktyce dla konsumenta ważniejsze będzie to, czy bateria w nowym urządzeniu jest zaprojektowana w sposób umożliwiający wymianę oraz czy producent zapewnia jasne instrukcje dotyczące jej usuwania i wymiany.
Które zmiany dotyczą bezpośrednio mieszkańca?
Najbardziej odczuwalne dla mieszkańca są przepisy dotyczące opakowań, naprawy produktów, wiarygodności ekologicznych deklaracji oraz wymienialności baterii.
PPWR może zmienić to, jak wyglądają opakowania i jak korzystamy z opakowań wielokrotnego użytku. Nie oznacza jednak, że od jednego dnia znikają wszystkie opakowania jednorazowe. Poszczególne obowiązki mają własne terminy, a część zmian będzie wprowadzana stopniowo.
Prawo do naprawy ma z kolei zwiększyć znaczenie naprawy jako realnej alternatywy dla zakupu nowego produktu. Trzeba jednak odróżnić unijną dyrektywę od polskich przepisów wykonujących jej założenia. Data 31 lipca 2026 roku wynikająca z dyrektywy (UE) 2024/1799 była terminem transpozycji dla państw członkowskich, a nie prostym komunikatem, że od tego dnia każdy polski konsument może powoływać się na wszystkie nowe uprawnienia bez sprawdzenia ustawy krajowej.
Dyrektywa (UE) 2024/825 ma poprawić jakość informacji środowiskowych. Konsument powinien rzadziej spotykać ogólne określenia sugerujące ekologiczność produktu bez odpowiedniego uzasadnienia. Nowe zasady obejmują również część oznaczeń środowiskowych i informacji o trwałości.
Zmiany w prawie warto zawsze łączyć z praktyką segregacji. Nawet nowoczesne opakowanie zaprojektowane do recyklingu powinno po użyciu trafić do odpowiedniej frakcji zgodnie z zasadami obowiązującymi w miejscu zamieszkania.
Które zmiany dotyczą sklepów i producentów?
Sklepy i producenci odczują nowe przepisy znacznie szerzej, ponieważ wiele obowiązków dotyczy projektowania produktów, opakowań, informacji dla konsumenta, organizacji napraw oraz postępowania z towarem niesprzedanym.
Rozporządzenie (UE) 2024/1781 ogranicza niszczenie niesprzedanej odzieży i obuwia przez przedsiębiorstwa objęte zakazem. PPWR, czyli rozporządzenie (UE) 2025/40, nakłada szeroki zestaw wymagań na cały rynek opakowań. Dyrektywa (UE) 2024/825 zaostrza zasady dotyczące informacji środowiskowych i marketingu, a dyrektywa (UE) 2024/1799 ma wspierać naprawę towarów i dostęp konsumenta do usług naprawczych.
Z perspektywy gospodarki odpadami ważne jest również rozporządzenie (UE) 2024/1157. Ograniczenie eksportu odpadów z tworzyw sztucznych poza grupę państw OECD ma zwiększać presję na bezpieczne zagospodarowanie odpadów i rozwój zdolności recyklingowych bliżej miejsca ich powstania.
Nie każdy z tych aktów dotyczy PSZOK. Punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych pozostają elementem lokalnego systemu odpadowego i przyjmują określone rodzaje odpadów komunalnych na zasadach wynikających z polskich przepisów oraz regulaminu gminy. Zmiany unijne opisane w tym kalendarzu częściej oddziałują na produkty i przedsiębiorców jeszcze zanim dany przedmiot stanie się odpadem.
Skąd wiadomo, że przepis już obowiązuje?
Najpewniejszym sposobem jest sprawdzenie rodzaju aktu, jego daty stosowania oraz – w przypadku dyrektywy – przepisów krajowych, które ją wdrażają.
Rozporządzenie UE może obowiązywać bezpośrednio w państwach członkowskich, ale samo rozporządzenie często przewiduje kilka różnych terminów dla poszczególnych obowiązków. Dobrym przykładem jest rozporządzenie (UE) 2023/1542 dotyczące baterii, w którym część przepisów obowiązuje wcześniej, a wymienialność baterii i paszport baterii mają osobną datę 18 lutego 2027 roku.
Dyrektywa działa inaczej. Wyznacza państwom członkowskim cel i termin wdrożenia, a szczegółowe rozwiązania są wprowadzane do prawa krajowego. Dlatego przy prawie do naprawy albo przepisach o greenwashingu trzeba sprawdzić nie tylko EUR-Lex, lecz również polski Dziennik Ustaw i przebieg krajowych prac legislacyjnych.
Jeżeli data jest kluczowa dla konkretnej sprawy, nie warto opierać się wyłącznie na artykule prasowym lub skrócie w mediach społecznościowych. Najbezpieczniej porównać tekst aktu w EUR-Lex z obowiązującym polskim aktem prawnym.
Jakie są najczęstsze pytania o zmiany w przepisach?
Od kiedy obowiązuje PPWR?
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 weszło w życie 11 lutego 2025 roku, a jest stosowane od 12 sierpnia 2026 roku. Poszczególne obowiązki PPWR mogą jednak mieć dodatkowe, późniejsze terminy.
Czy prawo do naprawy już działa?
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 wyznaczyła 31 lipca 2026 roku jako termin jej wdrożenia przez państwa członkowskie. W Polsce dla konkretnych uprawnień trzeba sprawdzić krajową ustawę wdrażającą i jej datę wejścia w życie, ponieważ dyrektywa nie jest stosowana tak samo jak rozporządzenie UE.
Co zmienia dyrektywa o greenwashingu?
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 wzmacnia ochronę konsumentów przed nieuzasadnionymi twierdzeniami środowiskowymi i częścią nierzetelnych oznaczeń ekologicznych. Państwa członkowskie miały stosować przepisy wdrażające od 27 września 2026 roku.
Kiedy baterie mają być wymienialne?
Art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 dotyczący usuwania i wymiany baterii przenośnych i baterii LMT jest stosowany od 18 lutego 2027 roku. Przepisy zawierają jednak określone wyjątki.
Stan prawny na dzień 30 września 2026 roku. Przepisy unijne i krajowe mogą być zmieniane, uzupełniane lub wdrażane etapami. W sprawach spornych oraz przy ustalaniu konkretnych praw i obowiązków decyduje aktualna treść właściwego aktu prawnego.
Osobno opisaliśmy, co grozi za brak zgłoszenia rozbiórki budynku.