Znak kaucji – jak wygląda i czym różni się od znaków recyklingu
Znak kaucji to logotyp ze strzałkami, napisem KAUCJA i kwotą 0,50 zł albo 1 zł, umieszczony na etykiecie butelki lub puszki. Tylko opakowanie z tym znakiem ma zwrot kaucji, a trójkąt ze strzałkami czy zielony punkt nic o kaucji nie mówią. Niżej opisujemy, gdzie go szukać i co zrobić z opakowaniem bez niego, a tabela porównuje go z innymi symbolami na opakowaniach.
Jak wygląda znak kaucji?
Znak kaucji to logotyp systemu kaucyjnego ze strzałkami, napisem KAUCJA i kwotą: 0,50 zł na butelkach plastikowych i puszkach, 1 zł na szklanych butelkach wielokrotnego użytku. Dwie strzałki tworzą prostokątną ramkę: górna biegnie w prawo, dolna w lewo, a w środku stoją napis i kwota. Kwota w ramce mówi, ile wynosi kaucja za butelki albo puszki danego rodzaju.
Wzór znaku kaucji określa załącznik do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Ministerstwo Klimatu i Środowiska udostępnia wzory w plikach PDF i SVG na stronie o oznakowaniu opakowań w systemie kaucyjnym i podaje, że znak ma być wyraźny, widoczny, czytelny i trwały oraz kontrastować z tłem.
Kolor i rozmiar znaku kaucji zależą od producenta, a wytyczne operatora KAUCJA.PL zalecają:
- kolor kodu kreskowego, zwykle czarny na białym, a wyjątkowo kolor tekstu ze składem i alergenami,
- rozmiar co najmniej 10 mm wysokości i 8 mm szerokości,
- kwotę kaucji pisaną czcionką o wysokości co najmniej 2 mm.
Gdzie na opakowaniu jest znak kaucji?
Znak kaucji musi być na etykiecie opakowania, a wytyczne operatora systemu kaucyjnego zalecają umieszczenie go obok kodu kreskowego, najlepiej bezpośrednio nad nim. Etykieta to wymóg, a sąsiedztwo kodu kreskowego tylko zalecenie, więc znak kaucji nie zawsze stoi w tym samym miejscu. Oznaczenia kaucji szukasz tak:
- butelka plastikowa: zacznij od kodu kreskowego, a jeśli obok nie ma ramki ze strzałek, obejrzyj całą etykietę,
- puszka: zwykle nie ma osobnej etykiety, więc znak jest częścią nadruku na ściance; obróć puszkę i zacznij od okolic kodu kreskowego,
- szklana butelka wielokrotnego użytku: znak z kwotą 1 zł jest na etykiecie, ale butelki z własnych systemów producentów, na przykład browarów, mogą mieć tylko napis o butelce zwrotnej.
Etykieta jest też podstawą zwrotu. Automat odczytuje z niej kod kreskowy, a przy zwrocie ręcznym sprzedawca sprawdza właśnie znak kaucji, dlatego bez etykiety punkt zbiórki nie wyda kaucji.
Czy opakowanie bez znaku kaucji ma zwrot?
Opakowanie bez znaku kaucji nie ma zwrotu kaucji, bo kaucję pobiera się i zwraca wyłącznie za opakowania oznaczone logotypem systemu kaucyjnego. W sklepach mogą się jeszcze trafić takie butelki i puszki, bo producent mógł wprowadzać napoje bez znaku przez 3 miesiące od przystąpienia do systemu, najpóźniej do 31 grudnia 2025. Sklepy sprzedają te zapasy do wyczerpania bez kaucji, więc nie ma czego odzyskiwać. Od 1 stycznia 2026 producenci w systemie wprowadzają na rynek już tylko opakowania ze znakiem kaucji.
Znaku kaucji nie znajdziesz też na opakowaniach spoza systemu:
- na napojach kupionych za granicą,
- na kartonach po sokach i mleku,
- na jednorazowych butelkach szklanych, na przykład po winie,
- na butelkach po mleku i napojach mlecznych, bo te napoje nie mają kaucji w żadnym opakowaniu.
Opakowanie bez znaku kaucji wyrzucasz według materiału: pustą butelkę plastikową i puszkę do żółtego pojemnika, a szklaną butelkę do zielonego. Przed wyrzuceniem możesz zgnieść butelki plastikowe bez kaucji, żeby zajmowały mniej miejsca, a opakowania ze znakiem trzymaj w całości do zwrotu.
Czym znak kaucji różni się od znaków recyklingu?
Znak kaucji mówi, że za opakowanie odzyskasz pieniądze w punkcie zbiórki, a znaki recyklingu opisują tylko materiał albo możliwość recyklingu i nie dają zwrotu. Na jednej butelce plastikowej mogą stać obok siebie znak kaucji, trójkąt ze strzałkami z oznaczeniem 1 PET i zielony punkt, ale o zwrocie decyduje tylko znak kaucji. Tabela zestawia znaki spotykane na butelkach i puszkach i mówi, co zrobić z opakowaniem przy każdym z nich.
| znak | co oznacza | czy daje zwrot | co zrobić z opakowaniem |
|---|---|---|---|
| znak kaucji 0,50 zł | butelka plastikowa lub puszka w systemie kaucyjnym | tak, 50 gr | oddać w punkcie zbiórki |
| znak kaucji 1 zł | szklana butelka wielokrotnego użytku w systemie | tak, 1 zł | oddać w sklepie sprzedającym takie butelki |
| napis butelka zwrotna, bez znaku kaucji | butelka z systemu własnego producenta | tak, na zasadach producenta | oddać w sklepie sprzedającym ten napój |
| trójkąt ze strzałkami i numerem (1 PET) | rodzaj tworzywa | nie | pustą do żółtego pojemnika |
| pętla recyklingu | opakowanie nadaje się do recyklingu | nie | segregować według materiału |
| zielony punkt | producent finansuje system odzysku opakowań | nie | segregować według materiału |
| zagraniczny znak kaucji (Pfand) | kaucja w innym kraju | nie w Polsce | oddać w kraju zakupu albo segregować |
| brak znaku | opakowanie poza systemem kaucyjnym | nie | segregować według materiału |
Trójkąt ze strzałkami z numerem i skrótem, na przykład 1 PET, 2 HDPE albo 5 PP, to kod tworzywa: ułatwia segregację, ale nie oznacza kaucji ani nie gwarantuje, że opakowanie zostanie przetworzone. O przetworzeniu decydują też materiał, połączenia warstw i zabrudzenie, dlatego to, jak rozpoznać opakowania do recyklingu i te, które się do niego nie nadają, opisaliśmy osobno. Pętla recyklingu, nazywana pętlą Möbiusa, oznacza opakowanie nadające się do recyklingu, a z liczbą procent w środku albo obok informuje o udziale materiału z recyklingu. Wersja z procentem mówi więc o składzie opakowania, a nie o tym, czy da się je przetworzyć.
Zielony punkt, czyli dwie splecione strzałki w kole, mówi tylko, że producent finansuje system odzysku opakowań, i nie wskazuje pojemnika. Zagraniczne znaki kaucji, na przykład niemiecki Pfand, nie działają w polskim systemie, więc takie opakowanie segregujesz jak każde bez znaku. Z kaucją nie mają też nic wspólnego inne znaki ekologiczne na opakowaniach, na przykład certyfikaty pochodzenia papieru czy kompostowalności.
Czy znak kaucji widać na paragonie?
Znaku kaucji nie ma na paragonie, ale sama kaucja jest na nim osobną pozycją, oddzielnie od ceny napoju. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, że kaucja nie jest wliczona w cenę na półce ani w automacie z napojami, tylko doliczana przy kasie, a jej wysokość pokazuje znak kaucji na etykiecie. Pobiera ją każdy sklep sprzedający napoje w opakowaniach ze znakiem kaucji, także mały osiedlowy. Paragonu nie musisz zachowywać, bo opakowanie ze znakiem oddasz bez dowodu zakupu, ale przy większych zakupach porównaj kwotę kaucji z liczbą opakowań, na przykład za cztery puszki to 2 zł.
Najczęściej zadawane pytania
Czy napis butelka zwrotna to to samo co znak kaucji?
Nie zawsze. Znak kaucji oznacza butelkę w ustawowym systemie kaucyjnym, którą oddasz bez paragonu w punkcie zbiórki. Napis o butelce zwrotnej bez znaku kaucji mają zwykle butelki z własnych systemów producentów, które mogą działać poza systemem do końca 2028 roku, a zwrot odbywa się wtedy na zasadach ustalonych przez producenta.
Czy zdarta etykieta ze znakiem kaucji przekreśla zwrot?
Tak. Bez etykiety punkty zbiórki nie wydają kaucji, bo nie da się sprawdzić, czy opakowanie należy do systemu kaucyjnego. Jeśli chcesz odzyskać pieniądze, nie zdzieraj etykiet z butelek i nie zgniataj puszek.
Czy trójkąt ze strzałkami oznacza kaucję?
Nie. Trójkąt ze strzałkami i numerem, na przykład 1 PET, oznacza rodzaj tworzywa, z którego zrobiono opakowanie. O kaucji informuje wyłącznie znak kaucji z napisem KAUCJA i kwotą 0,50 zł albo 1 zł.
Czy zagraniczny znak Pfand daje zwrot w Polsce?
Nie. Polski system kaucyjny obejmuje tylko opakowania wprowadzone na rynek polski i oznaczone polskim znakiem kaucji. Butelkę lub puszkę z niemieckim znakiem Pfand oddasz wyłącznie w Niemczech, a w Polsce wyrzucisz ją pustą do właściwego pojemnika.